Giá là gì

Giá của một tài sản tại một thời điểm là mức của giao dịch khớp gần nhất — nơi người mua sẵn lòng nhất và người bán sẵn lòng nhất vừa gặp nhau. Nó không phải "giá trị" của tài sản, cũng không phải con số ai đó ấn định: nó là dấu vết của cuộc thương lượng đang diễn ra liên tục.

Giá hình thành thế nào

Mọi thị trường đều xoay quanh hai hàng đợi: bên mua xếp các lệnh chờ mua từ cao xuống thấp, bên bán xếp các lệnh chờ bán từ thấp lên cao. Giá chờ mua tốt nhất là bid, giá chờ bán tốt nhất là ask, khoảng cách giữa chúng là spread. Khi một lệnh chấp nhận băng qua khoảng cách đó — mua thẳng vào ask hoặc bán thẳng vào bid — giao dịch khớp, và mức khớp đó trở thành giá mới nhất. Giá nhích lên khi bên mua liên tục băng sang, nhích xuống khi bên bán làm điều ngược lại: chuyển động giá là kết quả của việc bên nào đang chấp nhận trả giá của bên kia nhiều hơn.

Khớp lệnh diễn ra thế nào

  • Khớp liên tục: phần lớn thời gian trong phiên, lệnh đến là được so khớp ngay theo nguyên tắc ưu tiên giá trước, thời gian sau — giá tốt hơn đứng trước, cùng giá thì ai đến sớm đứng trước.
  • Khớp định kỳ (phiên gọi giá): tại mở cửa và đóng cửa, nhiều sàn gom lệnh trong một khoảng thời gian rồi khớp một lần tại mức giá cân bằng được nhiều khối lượng nhất — đó là cách hình thành giá mở cửa và đóng cửa chính thức.
  • Thị trường OTC: forex và CFD không có sổ lệnh chung — giá đến từ báo giá của các nhà cung cấp thanh khoản, nên cùng một thời điểm, giá giữa các nhà môi giới có thể lệch nhau chút ít.

Gap giá là gì

Gap là khoảng trống giữa giá đóng của nến trước và giá mở của nến sau — vùng giá không có giao dịch nào diễn ra. Gap xuất hiện khi thông tin hoặc lệnh dồn đến lúc thị trường không khớp liên tục: tin ra ngoài giờ, cuối tuần với thị trường có nghỉ, hoặc thanh khoản quá mỏng để hấp thụ. Giới phân tích thường kể tên vài loại gap theo vị trí xuất hiện — gap thường, gap phá vỡ, gap tiếp diễn, gap kiệt sức — như những nhãn mô tả bối cảnh, không phải công thức dự đoán. Câu cửa miệng "gap nào rồi cũng được lấp" là quan sát thống kê có điều kiện, không phải quy luật: có gap được lấp sau vài giờ, có gap tồn tại nhiều năm.

Vài khái niệm đi kèm

  • Trượt giá (slippage): mức khớp thực tế lệch khỏi mức kỳ vọng, thường khi thị trường chạy nhanh hoặc thanh khoản mỏng — lệnh thị trường băng qua nhiều mức giá của sổ lệnh.
  • Giá tham chiếu, trần, sàn: một số thị trường (như chứng khoán Việt Nam) giới hạn biên độ dao động mỗi phiên quanh giá tham chiếu — giá chạm biên thì chỉ còn khớp được ở một phía.
  • Độ sâu thị trường: lượng lệnh chờ ở các mức quanh giá hiện tại — cho biết giá có thể hấp thụ được lệnh lớn cỡ nào trước khi dịch chuyển.

Câu hỏi thường gặp

  • Vì sao tôi mua xong là thấy lỗ ngay? Vì mua khớp ở giá ask, còn bảng hiển thị thường là giá bid hoặc giá khớp cuối — khoản chênh spread được "trả" ngay tại thời điểm vào lệnh, chưa cần giá di chuyển.
  • Giá đóng cửa có gì đặc biệt? Nó là mức được nhiều thị trường hình thành qua phiên khớp định kỳ cuối ngày, được dùng làm mốc tính toán chính thức — nên nhiều phương pháp phân tích coi trọng nó hơn các mức trong phiên.
  • Gap có luôn được lấp không? Không. Nhiều gap được lấp vì bản chất giá hay quay lại vùng giao dịch dày, nhưng không có gì bảo đảm — giao dịch chỉ dựa trên "gap sẽ lấp" là đặt cược vào một xác suất, không phải một quy luật.
  • Vì sao cùng lúc mỗi sàn một giá? Với tài sản khớp tập trung, mỗi sàn một sổ lệnh riêng; với OTC, mỗi nhà môi giới một nguồn báo giá. Chênh lệch nhỏ là bình thường và thường bị thu hẹp bởi hoạt động kinh doanh chênh lệch giá.