Thước đo sinh lời và sức khoẻ (ROE, ROA, D/E)

Thước đo sinh lời và sức khoẻ là gì

Đây là nhóm tỷ số đánh giá công ty tạo ra lợi nhuận hiệu quả tới đâu và có tài chính lành mạnh hay không. Nếu thước đo định giá hỏi cổ phiếu đắt hay rẻ, thì nhóm này hỏi bản thân doanh nghiệp tốt hay yếu.

Các thước đo chính

• Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE): bằng lợi nhuận ròng chia cho vốn chủ sở hữu. Nó cho biết công ty tạo ra bao nhiêu lợi nhuận trên mỗi đồng vốn của cổ đông.
• Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA): bằng lợi nhuận ròng chia cho tổng tài sản. Nó cho biết công ty dùng toàn bộ tài sản hiệu quả tới đâu để tạo lợi nhuận.
• Biên lợi nhuận (Profit Margin): phần trăm lợi nhuận còn lại trên mỗi đồng doanh thu, cho biết công ty giữ lại được bao nhiêu sau chi phí.
• Tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu (D/E): bằng tổng nợ chia cho vốn chủ sở hữu. Nó cho biết công ty dựa vào nợ nhiều tới đâu, tức mức đòn bẩy tài chính và rủi ro đi kèm.

Cách áp dụng

Dùng nhóm này để đánh giá chất lượng doanh nghiệp, tách biệt với việc cổ phiếu đắt hay rẻ. Một công ty có thể có cổ phiếu rẻ nhưng nền tảng yếu, hoặc cổ phiếu đắt nhưng chất lượng cao. So sánh các tỷ số này trong cùng ngành, vì mức hợp lý khác nhau giữa các ngành. Chú ý mức nợ: đòn bẩy tài chính cao khuếch đại cả lợi nhuận lẫn rủi ro.

Ví dụ thực tế

Hai công ty cùng có tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ hấp dẫn. Nhưng một công ty đạt được nhờ hiệu quả kinh doanh thật, còn công ty kia đạt được chủ yếu nhờ vay nợ rất nhiều để khuếch đại. Nhìn thêm tỷ lệ nợ trên vốn chủ giúp phân biệt: mức sinh lời của công ty ít nợ thường bền vững hơn công ty phụ thuộc nặng vào đòn bẩy.

Sai lầm phổ biến

• Chỉ nhìn tỷ suất lợi nhuận cao mà bỏ qua mức nợ tạo ra nó.
• So sánh các tỷ số giữa những ngành có đặc thù rất khác nhau.
• Bỏ qua tính bền vững, tin vào một kỳ đẹp mà không xét xu hướng.
• Nhầm doanh nghiệp tốt với cổ phiếu tốt; một công ty tốt vẫn có thể có giá quá đắt.

Câu hỏi thường gặp

• ROE cao có luôn tốt không? Không hẳn. ROE cao nhờ nợ lớn tiềm ẩn rủi ro; nên xem cùng tỷ lệ nợ trên vốn chủ để hiểu nguồn gốc.
• Nợ nhiều có luôn xấu không? Không nhất thiết; nợ hợp lý có thể giúp tăng trưởng. Vấn đề là mức nợ có bền vững so với khả năng trả không.
• Doanh nghiệp tốt thì cứ mua được? Không. Doanh nghiệp tốt nhưng giá quá đắt vẫn có thể là khoản đầu tư kém; cần kết hợp với thước đo định giá.

Checklist

• ☐ Mức sinh lời này đến từ hiệu quả thật hay chủ yếu từ vay nợ?
• ☐ Tỷ lệ nợ trên vốn chủ có bền vững không?
• ☐ Mình có so sánh trong cùng ngành không?
• ☐ Mình có phân biệt doanh nghiệp tốt với cổ phiếu có giá hợp lý không?